نویسندگان:  دکتر عزت‌الله گل‌علیزاده دکتر امیر پیروزیان دکتر محمد مسکرپور امیری دکتر علی ایوبیان   مقدمه: پیشی گرفتن شیب نمودار رشد هزینه‌های بهداشت و درمان نسبت به نمودار رشد تولید ناخالص ملی در کشورها و عدم پوشش برخی خدمات و هزینه‌های درمانی در بیمه‌های درمانی اجتماعی، ضرورت توجه به بیمه‌های درمانی خصوصی را به‌عنوان یکی از راه‌های گسترش بیمه‌های درمانی، منابع پیش‌پرداخت و افزایش منابع مالی نظام سلامت، موجب شده است. شکاف ایجاد شده در برنامه‌های بیمه همگانی، ناشی از کمبود منابع مالی برای پوشش هزینه‌ها و خدمات مراقبت سلامت و دسترسی نامناسب به مراقبت سلامت، از طریق پرداخت‌های مستقیم خانوار پوشش داده می‌شود. بیمه درمانی خصوصی تکمیلی به‌عنوان یکی از مکانیسم‌های تأمین مالی می‌تواند در تعدیل شکاف-های بیمه همگانی نقش مؤثری داشته باشد. دولت‌ها در اغلب کشورها بیمه درمانی خصوصی را به‌عنوان یکی از ابزارهای مقابله با چالش‌های نظام سلامت و به‌عنوان یکی از مکانیسم‌های تأمین مالی می‌دانند. در سال‌های اخیر توجه سیاست‌گذاران سلامت در کشورهای درحال‌توسعه به بیمه‌های درمانی خصوصی به‌عنوان یکی از منابع مهم پیش‌پرداخت‌ها افزایش یافته است زیرا ازنظر آن‌ها صنعت بیمه‌های درمانی خصوصی به‌طور بالقوه این توانایی را دارد که سهم قابل ملاحظه‌ای از هزینه‌های بهداشتی و درمانی را به‌صورت پیش‌پرداخت‌ها پوشش دهد. پرداخت برای بیمه درمانی خصوصی در یک شرایط از پیش تعیین شده، باوجود مشکلات شکست بازار از قبیل پیامدهای خارجی می‌تواند مکانیسمی کاراتر از پرداخت‌های دولتی باشد. همچنین رقابت در بین بیمه گران خصوصی می‌تواند کارایی را افزایش دهد به‌طوری‌که با نظارت بر فراهم کننده خدمات، هزینه‌ها را کنترل و در عین حال کیفیت خدمات ارتقاء می‌یابد. به‌عنوان یک نتیجه، حمایت کنندگان از بیمه‌های درمانی خصوصی، بازار بیمه‌های درمانی خصوصی را نسبت به بیمه‌های دولتی پویاتر، خلاق‌تر و حساس‌تر به ترجیحات مصرف‌کننده می‌دانند. آن‌ها معتقدند بیمه‌های درمانی خصوصی یک گزینه تأمین مالی اضافه برای خدمات و مراقبت‌های مازاد نیز فراهم می‌کند. پیش پرداخت‌های بیمه درمانی خصوصی می‌تواند پاسخی به مشکل اساسی سهم بالای پرداخت‌های مستقیم خانوار در بیمه‌های اجتماعی کشور باشد. ازنظر سیاست‌گذاران و شرکت‌های بیمه این موضوع که بیمه درمانی خصوصی امکان استفاده از مراقبت‌های خصوصی و مراقبت‌های بهداشتی را افزایش می‌دهد و یا اینکه این نوع بیمه موجب کاهش پرداخت مستقیم خانوارها می‌شود، از اهمیت بالایی برخوردار است. در مطالعه‌ای که از سوی سازمان جهانی بهداشت انجام شده است نشان داده شده که کشورهایی که در آن‌ها سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه‌های نظام سلامت بیشتر بوده است سهم کمتری از پرداخت مستقیم خانوارها را نیز نشان داده‌اند. در بیشتر کشورهای توسعه یافته، با سطوح درآمدی بالا و نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی متفاوت، بیمه درمانی خصوصی نقش مهمی در بازارهای بیمه سلامت دارد. در بعد پوشش جمعیتی، فرانسه، هلند، ایالات‌متحده، سوئیس و کانادا بیش از 60 درصد جمعیت را تحت پوشش دارند. بیمه درمانی خصوصی در یک‌سوم از کشورهای عضو OECD ، حداقل 30 درصد جمعیت را تحت پوشش قرار می‌دهد و به‌طور متوسط حدود 6.3 درصد از کل هزینه نظام سلامت را در کشورهای OECD پوشش می‌دهد. بااین‌حال این سهم در بین کشورهای مختلف تفاوت معناداری دارد. به‌عنوان مثال در ایالات‌متحده که بیمه درمانی خصوصی بسیار توسعه یافته است سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه نظام سلامت در سال 2000 حدود 35 درصد بوده است. در فرانسه، آلمان و کانادا این سهم از 10 تا 15 درصد متغیر است. در سوئیس 10 درصد از کل هزینه نظام سلامت را بیمه سلامت مکمل اضافی تأمین مالی می‌کند. در استرالیا، ایرلند، نیوزیلند، اسپانیا و اتریش بین 4 تا 10 درصد از کل منابع نظام سلامت را بیمه درمانی خصوصی تأمین مالی می‌کند. بیمه درمانی خصوصی در سایر کشورهای OECD کمتر از چهار درصد منابع مالی نظام سلامت را تأمین مالی می‌کند. تقریباً همه کشورهای در حال توسعه از منابع مالی دولتی به‌عنوان شیوه غالب برای تأمین مالی نظام سلامت استفاده می‌کنند. در این کشورها معمولاً دولت یا به‌طور مستقیم به ارائه و تأمین مالی خدمات مراقبت سلامت می‌پردازد و یا دیگر نهادها مثل صندوق‌های بیماری و کارفرمایان را وادار به پرداخت‌های بیمه‌ ‌می‌کند. در تعداد زیادی از این کشورها این شیوه تأمین مالی نظام سلامت به دلیل پیدایش روش‌های جدید خدمات تشخیصی و درمانی، گسترش این خدمات و بهبود تکنولوژی، تغییر الگوی بیماری‌ها و افزایش متوسط سن جمعیت قادر به ارائه حفاظت مالی کافی و دسترسی مناسب به مراقبت برای بیمه‌شده‌ها نیست. لذا در این کشورها پرداخت‌های مستقیم خانوارها در زمان بیماری موجب بروز هزینه‌های کمرشکن سلامت ( Catastrophic Health Expenditures ) شده است. در چنین شرایطی که دولت‌ها توانایی تأمین مالی هزینه‌های سلامت را به حد کافی ندارند به نظر می‌رسد توسعه بیمه خصوصی بتواند از طریق انتقال/تبدیل پرداخت مستقیم خانوار به‌پیش پرداخت بیمه خصوصی تا حد زیادی بروز هزینه‌های کمرشکن در هنگام بیماری را کاهش دهد. بیمه درمانی خصوصی تکمیلی در ایران تلاش می‌نماید تا شکاف‌های هزینه‌ای موجود بین بیمه‌های درمانی اجتماعی و خدمات درمانی موردنیاز خانوارها را پوشش دهد. همچنین این بیمه‌ها می‌تواند تا حدودی پرداخت مستقیم خانوارها را کاهش دهد و از فشار مالی بر خانوارها بکاهد. بیمه درمانی تکمیلی خصوصی در ایران می‌تواند جایگزینی برای پرداخت مستقیم خانوارها باشد که ازاین‌جهت تاثیرخوبی بر تغییر ترکیب منابع مالی بخش بهداشت و درمان خواهد داشت. از سوی دیگر، افزایش منابع بیمه درمانی خصوصی به‌عنوان یک منبع مالی مکمل یا اضافی برای بیمه‌های درمانی اجتماعی، موجب می‌شود که منابع پیش پرداخت‌ها در کل هزینه‌های بهداشت و درمان کشور افزایش یابد که این می‌تواند درمجموع به افزایش منابع مالی در بخش سلامت بیانجامد. از آنجایی که مردم در ایران تا حد زیادی مایل به پرداخت هزینه‌ها برای دریافت خدمات مراقبت درمانی از مراکز درمانی خصوصی هستند (به‌طور متوسط 65 درصد از کل هزینه‌های پزشکی در بیمارستان‌های خصوصی توسط بیماران پرداخت می‌شود) بیمه درمانی خصوصی می‌تواند از طریق ارائه بسته‌های درمانی جامع‌تر گسترش بیشتری یابد و منابع مالی بیشتری تولید کند. بیمه‌های درمانی خصوصی معمولاً به یکی از دو صورت تکمیل‌کننده خدمات و تکمیل‌کننده هزینه‌ها عرضه می‌شوند. به جهت اینکه در عمل تفاوت چندانی بین نتیجه حاصل از این دو نوع بیمه مورد انتظار نیست در مطالعات اقتصادی ‌و مطالعاتی که به موضوعات تأمین مالی می‌پردازند عمدتاً بیمه درمانی از نوع تکمیل‌کننده خدمات موردتوجه قرار می‌گیرد. در ایران نیز ایجاد و توسعه بیمه‌های درمانی خصوصی (تکمیلی) اساساً با تأکید بر نوع تکمیل‌کننده خدمات موردتوجه بوده است. در ایران باوجوداینکه بیش از بیست شرکت بیمه خصوصی در حال فعالیت می‌باشند، سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه‌های بهداشتی و درمانی حدود 1.73 درصد است. این در حالی است که بیمه درمانی خصوصی در کشورهایی از قبیل لبنان، عربستان سعودی و ترکمنستان، این سهم به ترتیب 11.9 درصد، 9.3 درصد و 7 درصد هست. همچنین بیمه‌های درمانی اجتماعی به دلیل پوشش محدود هزینه‌ها، ایجاد محدودیت در دسترسی به خدمات، کاهش انتخاب مصرف‌کننده و انتقال بسیاری از هزینه‌ها به پرداخت مستقیم خانوار، مطلوبیت مصرف‌کنندگان از دریافت خدمات بیمه اجتماعی را کاهش داده است. بر اساس مطالعه حساب‌های ملی سلامت در ایران، بیش از نیمی از منابع مالی بخش سلامت (حدود 52 درصد در سال 1386) در زمان بیماری و به‌صورت پرداخت مستقیم خانوارها تأمین مالی می‌شود. در شرایطی که دولت‌ها توانایی تأمین مالی هزینه‌های سلامت را به حد کافی ندارند به نظر می‌رسد توسعه بیمه خصوصی بتواند از طریق انتقال/تبدیل پرداخت مستقیم خانوار به‌پیش پرداخت بیمه خصوصی تا حد زیادی بروز هزینه‌های کمرشکن در هنگام بیماری را کاهش دهد. در حال حاضر در ایران علیرغم محدودیت نقش بیمه‌های خصوصی در تأمین مالی نظام سلامت، زمینه‌های اقتصادی و عملیاتی توسعه آن‌ها تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته است.

نویسندگان:

 دکتر عزت‌الله گل‌علیزاده

دکتر امیر پیروزیان

دکتر محمد مسکرپور امیری

دکتر علی ایوبیان

 

مقدمه:

پیشی گرفتن شیب نمودار رشد هزینه‌های بهداشت و درمان نسبت به نمودار رشد تولید ناخالص ملی در کشورها و عدم پوشش برخی خدمات و هزینه‌های درمانی در بیمه‌های درمانی اجتماعی، ضرورت توجه به بیمه‌های درمانی خصوصی را به‌عنوان یکی از راه‌های گسترش بیمه‌های درمانی، منابع پیش‌پرداخت و افزایش منابع مالی نظام سلامت، موجب شده است.

شکاف ایجاد شده در برنامه‌های بیمه همگانی، ناشی از کمبود منابع مالی برای پوشش هزینه‌ها و خدمات مراقبت سلامت و دسترسی نامناسب به مراقبت سلامت، از طریق پرداخت‌های مستقیم خانوار پوشش داده می‌شود. بیمه درمانی خصوصی تکمیلی به‌عنوان یکی از مکانیسم‌های تأمین مالی می‌تواند در تعدیل شکاف-های بیمه همگانی نقش مؤثری داشته باشد.

دولت‌ها در اغلب کشورها بیمه درمانی خصوصی را به‌عنوان یکی از ابزارهای مقابله با چالش‌های نظام سلامت و به‌عنوان یکی از مکانیسم‌های تأمین مالی می‌دانند. در سال‌های اخیر توجه سیاست‌گذاران سلامت در کشورهای درحال‌توسعه به بیمه‌های درمانی خصوصی به‌عنوان یکی از منابع مهم پیش‌پرداخت‌ها افزایش یافته است زیرا ازنظر آن‌ها صنعت بیمه‌های درمانی خصوصی به‌طور بالقوه این توانایی را دارد که سهم قابل ملاحظه‌ای از هزینه‌های بهداشتی و درمانی را به‌صورت پیش‌پرداخت‌ها پوشش دهد.

پرداخت برای بیمه درمانی خصوصی در یک شرایط از پیش تعیین شده، باوجود مشکلات شکست بازار از قبیل پیامدهای خارجی می‌تواند مکانیسمی کاراتر از پرداخت‌های دولتی باشد. همچنین رقابت در بین بیمه گران خصوصی می‌تواند کارایی را افزایش دهد به‌طوری‌که با نظارت بر فراهم کننده خدمات، هزینه‌ها را کنترل و در عین حال کیفیت خدمات ارتقاء می‌یابد. به‌عنوان یک نتیجه، حمایت کنندگان از بیمه‌های درمانی خصوصی، بازار بیمه‌های درمانی خصوصی را نسبت به بیمه‌های دولتی پویاتر، خلاق‌تر و حساس‌تر به ترجیحات مصرف‌کننده می‌دانند. آن‌ها معتقدند بیمه‌های درمانی خصوصی یک گزینه تأمین مالی اضافه برای خدمات و مراقبت‌های مازاد نیز فراهم می‌کند. پیش پرداخت‌های بیمه درمانی خصوصی می‌تواند پاسخی به مشکل اساسی سهم بالای پرداخت‌های مستقیم خانوار در بیمه‌های اجتماعی کشور باشد.

ازنظر سیاست‌گذاران و شرکت‌های بیمه این موضوع که بیمه درمانی خصوصی امکان استفاده از مراقبت‌های خصوصی و مراقبت‌های بهداشتی را افزایش می‌دهد و یا اینکه این نوع بیمه موجب کاهش پرداخت مستقیم خانوارها می‌شود، از اهمیت بالایی برخوردار است. در مطالعه‌ای که از سوی سازمان جهانی بهداشت انجام شده است نشان داده شده که کشورهایی که در آن‌ها سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه‌های نظام سلامت بیشتر بوده است سهم کمتری از پرداخت مستقیم خانوارها را نیز نشان داده‌اند.

در بیشتر کشورهای توسعه یافته، با سطوح درآمدی بالا و نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی متفاوت، بیمه درمانی خصوصی نقش مهمی در بازارهای بیمه سلامت دارد. در بعد پوشش جمعیتی، فرانسه، هلند، ایالات‌متحده، سوئیس و کانادا بیش از 60 درصد جمعیت را تحت پوشش دارند. بیمه درمانی خصوصی در یک‌سوم از کشورهای عضو OECD، حداقل 30 درصد جمعیت را تحت پوشش قرار می‌دهد و به‌طور متوسط حدود 6.3 درصد از کل هزینه نظام سلامت را در کشورهای OECD پوشش می‌دهد. بااین‌حال این سهم در بین کشورهای مختلف تفاوت معناداری دارد. به‌عنوان مثال در ایالات‌متحده که بیمه درمانی خصوصی بسیار توسعه یافته است سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه نظام سلامت در سال 2000 حدود 35 درصد بوده است. در فرانسه، آلمان و کانادا این سهم از 10 تا 15 درصد متغیر است. در سوئیس 10 درصد از کل هزینه نظام سلامت را بیمه سلامت مکمل اضافی تأمین مالی می‌کند. در استرالیا، ایرلند، نیوزیلند، اسپانیا و اتریش بین 4 تا 10 درصد از کل منابع نظام سلامت را بیمه درمانی خصوصی تأمین مالی می‌کند. بیمه درمانی خصوصی در سایر کشورهای OECD کمتر از چهار درصد منابع مالی نظام سلامت را تأمین مالی می‌کند.

تقریباً همه کشورهای در حال توسعه از منابع مالی دولتی به‌عنوان شیوه غالب برای تأمین مالی نظام سلامت استفاده می‌کنند. در این کشورها معمولاً دولت یا به‌طور مستقیم به ارائه و تأمین مالی خدمات مراقبت سلامت می‌پردازد و یا دیگر نهادها مثل صندوق‌های بیماری و کارفرمایان را وادار به پرداخت‌های بیمه‌ ‌می‌کند. در تعداد زیادی از این کشورها این شیوه تأمین مالی نظام سلامت به دلیل پیدایش روش‌های جدید خدمات تشخیصی و درمانی، گسترش این خدمات و بهبود تکنولوژی، تغییر الگوی بیماری‌ها و افزایش متوسط سن جمعیت قادر به ارائه حفاظت مالی کافی و دسترسی مناسب به مراقبت برای بیمه‌شده‌ها نیست. لذا در این کشورها پرداخت‌های مستقیم خانوارها در زمان بیماری موجب بروز هزینه‌های کمرشکن سلامت (Catastrophic Health Expenditures) شده است. در چنین شرایطی که دولت‌ها توانایی تأمین مالی هزینه‌های سلامت را به حد کافی ندارند به نظر می‌رسد توسعه بیمه خصوصی بتواند از طریق انتقال/تبدیل پرداخت مستقیم خانوار به‌پیش پرداخت بیمه خصوصی تا حد زیادی بروز هزینه‌های کمرشکن در هنگام بیماری را کاهش دهد.

بیمه درمانی خصوصی تکمیلی در ایران تلاش می‌نماید تا شکاف‌های هزینه‌ای موجود بین بیمه‌های درمانی اجتماعی و خدمات درمانی موردنیاز خانوارها را پوشش دهد. همچنین این بیمه‌ها می‌تواند تا حدودی پرداخت مستقیم خانوارها را کاهش دهد و از فشار مالی بر خانوارها بکاهد. بیمه درمانی تکمیلی خصوصی در ایران می‌تواند جایگزینی برای پرداخت مستقیم خانوارها باشد که ازاین‌جهت تاثیرخوبی بر تغییر ترکیب منابع مالی بخش بهداشت و درمان خواهد داشت. از سوی دیگر، افزایش منابع بیمه درمانی خصوصی به‌عنوان یک منبع مالی مکمل یا اضافی برای بیمه‌های درمانی اجتماعی، موجب می‌شود که منابع پیش پرداخت‌ها در کل هزینه‌های بهداشت و درمان کشور افزایش یابد که این می‌تواند درمجموع به افزایش منابع مالی در بخش سلامت بیانجامد. از آنجایی که مردم در ایران تا حد زیادی مایل به پرداخت هزینه‌ها برای دریافت خدمات مراقبت درمانی از مراکز درمانی خصوصی هستند (به‌طور متوسط 65 درصد از کل هزینه‌های پزشکی در بیمارستان‌های خصوصی توسط بیماران پرداخت می‌شود) بیمه درمانی خصوصی می‌تواند از طریق ارائه بسته‌های درمانی جامع‌تر گسترش بیشتری یابد و منابع مالی بیشتری تولید کند.

بیمه‌های درمانی خصوصی معمولاً به یکی از دو صورت تکمیل‌کننده خدمات و تکمیل‌کننده هزینه‌ها عرضه می‌شوند. به جهت اینکه در عمل تفاوت چندانی بین نتیجه حاصل از این دو نوع بیمه مورد انتظار نیست در مطالعات اقتصادی ‌و مطالعاتی که به موضوعات تأمین مالی می‌پردازند عمدتاً بیمه درمانی از نوع تکمیل‌کننده خدمات موردتوجه قرار می‌گیرد. در ایران نیز ایجاد و توسعه بیمه‌های درمانی خصوصی (تکمیلی) اساساً با تأکید بر نوع تکمیل‌کننده خدمات موردتوجه بوده است.

در ایران باوجوداینکه بیش از بیست شرکت بیمه خصوصی در حال فعالیت می‌باشند، سهم بیمه درمانی خصوصی از کل هزینه‌های بهداشتی و درمانی حدود 1.73 درصد است. این در حالی است که بیمه درمانی خصوصی در کشورهایی از قبیل لبنان، عربستان سعودی و ترکمنستان، این سهم به ترتیب 11.9 درصد، 9.3 درصد و 7 درصد هست. همچنین بیمه‌های درمانی اجتماعی به دلیل پوشش محدود هزینه‌ها، ایجاد محدودیت در دسترسی به خدمات، کاهش انتخاب مصرف‌کننده و انتقال بسیاری از هزینه‌ها به پرداخت مستقیم خانوار، مطلوبیت مصرف‌کنندگان از دریافت خدمات بیمه اجتماعی را کاهش داده است. بر اساس مطالعه حساب‌های ملی سلامت در ایران، بیش از نیمی از منابع مالی بخش سلامت (حدود 52 درصد در سال 1386) در زمان بیماری و به‌صورت پرداخت مستقیم خانوارها تأمین مالی می‌شود.

در شرایطی که دولت‌ها توانایی تأمین مالی هزینه‌های سلامت را به حد کافی ندارند به نظر می‌رسد توسعه بیمه خصوصی بتواند از طریق انتقال/تبدیل پرداخت مستقیم خانوار به‌پیش پرداخت بیمه خصوصی تا حد زیادی بروز هزینه‌های کمرشکن در هنگام بیماری را کاهش دهد. در حال حاضر در ایران علیرغم محدودیت نقش بیمه‌های خصوصی در تأمین مالی نظام سلامت، زمینه‌های اقتصادی و عملیاتی توسعه آن‌ها تاکنون مورد مطالعه قرار نگرفته است.





پربازدید های این هفته